Chiến Sự Trung Đông: Nguy Cơ Khiến Chi Phí Vận Chuyển Tăng Vọt

CHIẾN SỰ TRUNG ĐÔNG: NGUY CƠ KHIẾN CHI PHÍ VẬN CHUYỂN TĂNG VỌT

Ngày 4 tháng 3 năm 2026

Tháng 2 năm 2026, thế giới lại một lần nữa chứng kiến sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu khi căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt là việc đóng cửa eo biển Hormuz. Sự kiện này không chỉ gây chấn động thị trường năng lượng mà còn đẩy chi phí vận chuyển trên toàn cầu tăng một cách chóng mặt, ảnh hưởng sâu sắc đến mọi mặt của đời sống kinh tế, từ hoạt động sản xuất, thương mại đến túi tiền của người tiêu dùng.

Câu hỏi đặt ra là, chi phí vận chuyển toàn cầu đã tăng bao nhiêu và hệ lụy của nó là gì?

Cơn Sốt Giá Dầu và Hệ Lụy Ngành Logistics

Điểm nóng ban đầu của cuộc khủng hoảng là eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng. Việc Iran đe dọa hoặc thực sự đóng cửa eo biển này đã ngay lập tức đẩy giá dầu thô Brent vượt ngưỡng 100 USD/thùng, thậm chí có thời điểm chạm mốc 110 USD/thùng. Sự tăng giá này không chỉ phản ánh lo ngại về nguồn cung bị gián đoạn mà còn là chi phí "risk premium" (phí rủi ro) được cộng thêm vào giá nhiên liệu.

Vị trí eo biển Hormuz và các quốc gia xung quanh. Đồ họa: NASA

Đối với ngành logistics, nhiên liệu chiếm một tỷ trọng rất lớn trong chi phí hoạt động. Theo các chuyên gia, chi phí nhiên liệu cho các chuyến tàu biển và máy bay vận tải có thể chiếm tới 30-50% tổng chi phí. Do đó, khi giá dầu tăng vọt, chi phí cho mỗi chuyến hàng cũng theo đà leo thang. Các công ty vận tải biển buộc phải tính thêm phụ phí nhiên liệu (Bunker Adjustment Factor - BAF) hoặc tăng giá cước vận tải định kỳ. Các tuyến đường biển quốc tế, đặc biệt là các tuyến đi qua hoặc gần Trung Đông, chứng kiến mức tăng giá cước kỷ lục. Các hãng tàu phải tìm kiếm các tuyến đường thay thế dài hơn, tốn kém hơn, né tránh các khu vực rủi ro cao, điều này càng làm tăng thêm thời gian và chi phí cho mỗi lô hàng.

Tác Động Lan Tỏa: Từ Cảng Biển Đến Tay Người Tiêu Dùng

Sự gia tăng chi phí vận chuyển không chỉ dừng lại ở các hãng tàu mà còn tạo ra hiệu ứng domino lan tỏa khắp chuỗi cung ứng.

Vận tải biển: Các chỉ số vận tải biển toàn cầu như Baltic Dry Index (BDI) - chỉ số đo lường chi phí vận chuyển hàng khô rời - đã có những bước nhảy vọt đáng kể. Theo ước tính, chi phí vận chuyển container từ châu Á sang châu Âu hoặc Bắc Mỹ đã tăng từ 20% đến 50% tùy thuộc vào tuyến đường và loại hàng hóa, với các tuyến bị ảnh hưởng trực tiếp bởi khủng hoảng Hormuz có thể chứng kiến mức tăng cao hơn nữa. Ví dụ, một container hàng hóa thông thường có thể tốn thêm từ vài trăm đến hơn một nghìn đô la Mỹ cho chi phí vận chuyển.

Vận tải hàng không: Tương tự, chi phí vận tải hàng không cũng tăng theo giá nhiên liệu và nhu cầu tăng cao do các tuyến biển bị tắc nghẽn. Các chuyến bay chở hàng, đặc biệt là các mặt hàng có giá trị cao, yêu cầu vận chuyển nhanh chóng, đã phải chịu mức phí đắt đỏ hơn, có thể tăng từ 15-30%.

Vận tải đường bộ: Chi phí vận tải đường bộ, vốn phụ thuộc vào giá dầu diesel, cũng không nằm ngoài vòng xoáy tăng giá. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận chuyển hàng hóa từ cảng biển hoặc sân bay đến các kho bãi, nhà máy và cuối cùng là đến tay người tiêu dùng. Các phụ phí giao hàng cuối cùng (last-mile delivery) trở nên đắt đỏ hơn, tác động trực tiếp đến giá bán lẻ.

Hệ Lụy Kinh Tế và Đối Với Việt Nam

Với một nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất nhập khẩu như Việt Nam, việc chi phí vận chuyển toàn cầu tăng cao gây ra những hệ lụy nghiêm trọng.

⮕Thứ nhất, lạm phát chi phí đẩy (cost-push inflation) trở thành mối lo ngại hàng đầu. Hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất (nguyên vật liệu, máy móc) và hàng tiêu dùng đều tăng giá do chi phí vận chuyển tăng. Điều này làm giảm sức mua của người dân và tăng gánh nặng cho các doanh nghiệp.

⮕Thứ hai, giảm sức cạnh tranh xuất khẩu. Các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với chi phí vận chuyển cao hơn khi đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế, làm giảm lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ ở những khu vực xa Trung Đông hơn hoặc có chi phí logistics thấp hơn.

⮕Thứ ba, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng trong nước. Ngay cả việc vận chuyển hàng hóa từ Bắc vào Nam, hay từ cảng đến các tỉnh thành, cũng bị ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu tăng. Các nhà sản xuất và phân phối phải tính toán lại chi phí vận hành, có thể dẫn đến việc tăng giá bán lẻ cho nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu.

Để giảm thiểu tác động, Việt Nam cần chú trọng vào việc đa dạng hóa nguồn cung, phát triển hạ tầng logistics nội địa, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa các tuyến đường và quy trình vận chuyển, đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch, bền vững để giảm bớt sự phụ thuộc vào biến động của thị trường nhiên liệu hóa thạch quốc tế. Cuộc khủng hoảng Hormuz năm 2026 là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về sự cần thiết của một nền kinh tế linh hoạt và tự cường trước những biến động địa chính trị toàn cầu.